ЕҢБЕК ҚҰҚЫҚТАРЫН СОТ АРҚЫЛЫ ҚОРҒАУДЫҢ ПРОЦЕСТІК КЕПІЛДІКТЕРІ: ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СТАНДАРТТАР ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАН СОТ ПРАКТИКАСЫ
DOI:
https://doi.org/10.63546/3005-2246.2026.15.3.007Кілт сөздер:
Түйін сөздер: еңбек құқықтары, сот арқылы қорғау, процестік кепілдіктер, халықаралық еңбек стандарттары, сот практикасы, еңбек даулары, конституциялық кепілдіктер, дәлелдеу ауыртпалығы.Аңдатпа
Мақалада еңбек құқықтарын сот арқылы қорғаудың процестік кепілдіктері, олардың конституциялық-құқықтық негіздері және халықаралық еңбек пен әділ сот талқылауы стандарттарымен өзара байланысы зерттеледі. Зерттеудің мақсаты – Қазақстан Республикасының заңнамасын, халықаралық стандарттар мен сот практикасын талдау негізінде еңбек құқықтарын сот арқылы қорғаудың негізгі процестік кепілдіктерін айқындау және оларды жетілдіру бағыттарын негіздеу. Зерттеуде формальды-заңдық, салыстырмалы-құқықтық, жүйелік-құрылымдық әдістер және құқық қолдану практикасын сапалық талдау әдісі қолданылды. Эмпирикалық негізді 2022–2026 жылдардағы еңбек даулары бойынша тоғыз сот актісі құрады. Зерттеу нәтижелері тараптардың формалды процестік теңдігі дәлелдемелерге нақты қолжетімділіктің теңдігін әрдайым қамтамасыз ете бермейтінін көрсетті, өйткені еңбек қатынастарына қатысты құжаттардың едәуір бөлігі жұмыс берушінің иелігінде болады. Осыған байланысты тараптардың тең құқықтылығы мен жарыспалылығы, дәлелдеу міндеті және дәлелдемелерді талап етіп алдыру тетіктері өзара байланысты процестік кепілдіктер ретінде қарастырылды. Зерттелген сот актілерінде халықаралық стандарттарға тікелей сілтеме анықталмады; бұл қорытынды зерттелген істер шегінде жасалды және Қазақстан Республикасының бүкіл сот практикасына жалпыланбайды. Зерттеу негізінде дәлелдемелерге қолжетімділіктің қолданыстағы процестік тетіктерін тиімді пайдалану, халықаралық стандарттарды ұлттық процестік нормаларды түсіндіру кезінде ескеру және құқық нормаларын бірізді қолдану қажеттігі негізделді.
Open content is licensed under the CC-BY 