Жасанды интеллектті тәуекелге бағдарланған реттеудің конституциялық шектері: ЕО AI Act және Қазақстан Республикасының «Жасанды интеллект туралы» Заңын салыстырмалы талдау

Аңдатпа

Мақала ЕО AI Act актісі мен Қазақстан Республикасының «Жасанды интеллект туралы» Заңын салыстырмалы тұрғыдан талдау арқылы жасанды интеллектті тәуекелге бағдарланған реттеудің конституциялық шектерін зерттеуге арналған. Автор тәуекелге бағдарланған тәсілдің өздігінен адам құқықтарының кепілдігі бола алмайтынын негізге алады: ол тек әртүрлі ЖИ-жүйелеріне қатысты реттеушілік назарды бөледі. Конституциялық мәселе тәуекел санаты адамның құқықтарына араласудың заңдылығын, қажеттілігін, мөлшерлестігін және сотта даулану мүмкіндігін тексеруді алмастыра бастаған жерде туындайды. Мақалада ЕО AI Act актісінің жол берілмейтін практикаларға тыйым салуды, жоғары тәуекелді жүйелерді жіктеуді, тәуекелдерді басқару, адам бақылауы және негізгі құқықтарға ықпалды бағалау талаптарын біріктіретіні көрсетіледі. Қазақстан Республикасының «Жасанды интеллект туралы» Заңы да тәуекелге бағдарланған құрылымды енгізеді: ЖИ жүйелерін тәуекел дәрежесі мен автономдылық деңгейі бойынша жіктеу, меншік иелері мен иеленушілердің тәуекелдерді басқару жөніндегі міндеттері және жоғары тәуекел дәрежесіндегі сенімді жүйелерге арналған арнайы механизмдер көзделеді. Сонымен бірге қазақстандық модель конституциялық тұрғыдан қосымша нақтылауды қажет етеді: тәуекел өлшемдері ашық, тексерілетін және техникалық қауіпсіздікпен ғана емес, адам құқықтарымен де байланысты болуы тиіс. Егер ЖИ жария басқаруда қолданылса немесе адамның құқықтық мәртебесіне әсер етсе, конституциялық кепілдіктердің ең төменгі жиынтығы жүйеге берілген тәуекел санатына қарамастан қолданылуға тиіс екені негізделеді. Қазақстандық реттеуді одан әрі дамыту үшін құқықтық бағдарлар ұсынылады: ЖИ-дің адам құқықтарына ықпалын бағалау, маңызды ЖИ-жүйелердің жария тізілімі, адам тарапынан мазмұнды қайта қарау, тәуекел жіктемесінің тексерілуі және конституциялық қорғау деңгейін автоматтандырылған түрде төмендетуге тыйым салу.