К ВОПРОСУ О ПРАВОВОМ РЕГУЛИРОВАНИИ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА В ПРАВОСУДИИ

Аңдатпа

Мақалада Қазақстан Республикасында сот төрелігін цифрландыру кезеңдері мен жасанды интеллект (ЖИ) жүйелерін құқықтық реттеудің қалыптасуы қарастырылады. Зерттеудің мақсаты — сот қызметінде ЖИ қолданудың құқықтық және ұйымдастырушылық негіздерін айқындау, институционалдық тәуекелдерді анықтау және халықаралық стандарттарды ескере отырып нормативтік реттеуді жетілдіру бағыттарын ұсыну. Әдіснамалық негізді жалпы ғылыми және арнайы заңдық әдістер құрады: диалектикалық, жүйелік, формальды-заңдық және салыстырмалы-құқықтық әдістер, сондай-ақ заңдық модельдеу. Цифрлық инфрақұрылымның дамуы «Ақпараттық Қазақстан — 2020» және «Цифрлық Қазақстан» бағдарламаларынан бастап Жасанды интеллектіні дамытудың 2024–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасына дейін талданады. 2025 жылғы 17 қарашадағы № 230-VIII «Жасанды интеллект туралы» Қазақстан Республикасының Заңына ерекше назар аударылады, ол 2026 жылғы 18 қаңтарда күшіне енді: тәуекелге бағдарланған тәсіл, жүйелерді автономдылық дәрежесі бойынша жіктеу, толық автономды жүйелерге тыйым салу, ашықтық пен аудит талаптары, ұлттық ЖИ платформасы, сондай-ақ Заңның процестік кодекстермен арақатынасы қарастырылады. Қолданыстағы реттеу жалпы шеңберді белгілегенімен, ЖИ-ні сот төрелігінде қолданудың ерекшелігін көрсетпейтіні анықталды: сот ЖИ-жүйелерін сертификаттау рәсімдері, олардың тізілімі және адами бақылаудың процестік кепілдіктері жоқ. Сот ЖИ-жүйелерін тіркеу мен аудитті, алгоритмдердің түсіндірілуін және судьялық қалаудың басымдығын қамтитын тәуекелге бағдарланған модельдің қажеттігі негізделеді. Тиісті нормаларды процестік заңнамаға енгізу және ведомствоаралық ынтымақтастықты дамыту бойынша ұсыныстар тұжырымдалған.