АЗАМАТТЫҚ ІСТЕРДІ КАССАЦИЯЛЫҚ ТӘРТІППЕН ҚАЙТА ҚАРАУ: ҚҰҚЫҚТЫҚ АЙҚЫНДЫҚ ЖАҒДАЙЫНДА ҚҰҚЫҚТАРДЫҢ СОТ АРҚЫЛЫ ҚОРҒАЛУЫ

Аңдатпа

Мақала Қазақстан Республикасында дербес кассациялық соттардың құрылуынан кейін азаматтық істердің кассациялық тәртіпте қайта қаралу мәселелеріне арналған. Зерттеудің пәнін кассациялық сатыға қол жеткізудің процестік шарттары, заңды күшіне енген сот актілерінің күшін жою негіздері және құқықтық айқындық қағидатын қолданудың шегі құрайды. Құқықтық мәселе: шағымдарды алдын ала іріктеу тетігі жойылғаннан кейін кассацияға қол жеткізудің кеңеюі кассациялық сатыдағы іс жүргізуді қайталама апелляцияға айналдырмауға тиіс, алайда сот актісінің түпкіліктілігі де елеулі құқықтық қатені бүркемелеу құралы бола алмайды. Зерттеудің нормативтік негізін Қазақстан Республикасының Ата заңы, Азаматтық процестік кодексі, кассациялық соттарды құру туралы заңнамалық актілер, Конституциялық Соттың 2024 жылғы 24 желтоқсандағы № 56-НҚ нормативтік қаулысы және реформаның бастапқы нәтижелері туралы ресми деректер құрайды. Формалды-құқықтық, конституциялық-құқықтық, институциялық, салыстырмалы-құқықтық әдістер, сондай-ақ сот актілеріндегі уәждеу логикасын талдау пайдаланылды. Автор кассациялық шағымға қол жеткізу шекарасы мен түпкілікті сот актісіне араласу шегін ажырату қажеттігін негіздейді. Мақаланың ғылыми жаңашылдығы рұқсат етілетін кассациялық қайта қарауды бағалауға арналған екі контурлы өлшемді ұсынудан көрінеді: біріншісі шағымның процестік тұрғыдан жол берілетіндігін тексереді, екіншісі – елеулі құқықтық қатені, оның істің нәтижесіне ықпалын, араласудың мөлшерлестігін және құқықтық тұрақтылыққа ең аз нұқсан келтіретін қорғау тәсілін бағалайды. Қорытындыда тек бұзушылықтың бар-жоғын ғана емес, түпкілікті актіні сақтап қалудың мүмкін еместігін де уәждеу қажеттігі туралы тұжырым жасалады. Зерттеудің практикалық маңызы ұсынылған тестті кассациялық қаулыларды уәждеу, шағымдарды дайындау және кейінгі сот практикасы мен құқық қолдануды бағалау кезінде пайдалануға болатындығында.