БЛОКЧЕЙН-ЖЕЛІЛЕРІНДЕГІ ЖЕКЕ ДЕРЕКТЕРДІ ҚОРҒАУДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ: ДЕРЕКТЕРДІҢ ӨЗГЕРМЕЙТІНДІГІ ҚАҒИДАТЫ МЕН ДЕРБЕС ДЕРЕКТЕРДІ ҚОРҒАУ ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ҚАЙШЫЛЫҒЫ
DOI:
https://doi.org/10.63546/3005-2246.2026.15.3.001Кілт сөздер:
блокчейн, қауіпсіздік жүйесі, деректердің өзгермейтіндігі, жеке деректер, деректерді қорғау, цифрландыру, сақтау, анонимдеу, псевдонимдеу.Аңдатпа
Блокчейн технологиялары деректердің ашықтығын, қауіпсіздігін және орталықсыздандырылуын қамтамасыз ете тұра, экономиканың және мемлекеттік басқарудың әртүрлі салаларында белсенді түрде енгізілуде. Олар ақпаратты таратылған реестрлерде сақтауға мүмкіндік береді, бұл пайдаланушылардың сенімін арттырады және алаяқтық қаупін азайтады. Дегенмен, блокчейннің бірегей қасиеттері, атап айтқанда, жазылғаннан кейін деректердің өзгермейтіндігі, жеке деректерді қорғау саласында күрделі құқықтық қиындықтар туғызады. Қазақстан Республикасының заңнамасы жеке тұлғаларға өздерінің жеке деректерін өзгертуді, бұғаттауды немесе жоюды сұрау құқығын береді. Бұл блокчейн желілерінің техникалық мүмкіндіктеріне қайшы келеді, мұнда ақпарат жазылғаннан кейін тиімді түрде өзгертілуі немесе жойылуы мүмкін емес. Мақалада блокчейннің өзгермейтіндігі мен субъектінің өз жеке деректерін қорғау құқығы арасындағы қайшылық егжей-тегжейлі талданады. Қазақстан Республикасының, шет мемлекеттердің және халықаралық тәсілдердің заңнамасын салыстырмалы-құқықтық талдау негізінде блокчейн-ортада дербес деректерді өңдеуді құқықтық реттеудің қолданыстағы модельдері, олардың артықшылықтары мен шектеулері айқындалады. Зерттеудің теориялық маңыздылығы жеке деректерді қорғау қағидалары мен таратылған тізілімдердің технологиялық ерекшеліктерінің арақатынасы туралы ғылыми идеяларды дамыту, сондай-ақ заңнама талаптары мен блокчейн архитектурасы арасында туындаған қақтығыстардың құқықтық сипатын нақтылау болып табылады. Ал тәжірибелік маңыздылығы Қазақстан Республикасының заңнамасын жетілдіруге және блокчейн-технологияларды пайдалану кезінде дербес деректерді қорғау туралы талаптардың сақталуын қамтамасыз ететін құқықтық және ұйымдастырушылық-техникалық тетіктерді қалыптастыруға бағытталған ұсыныстарды әзірлеуге байланысты. Алынған нәтижелер заң шығарушылық қызметте, құқық қолдану тәжірибесінде, блокчейн технологиясына негізделген цифрлық платформалар мен ақпараттық жүйелерді әзірлеу кезінде, сондай-ақ дербес деректерді өңдеуді жүзеге асыратын ұйымдардың қызметінде пайдаланылуы мүмкін.
Open content is licensed under the CC-BY 