СТАЛКИНГ ПСИХИКАЛЫҚ ЗОРЛЫҚ-ЗОМБЫЛЫҚТЫҢ НЫСАНЫ РЕТІНДЕ: ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖӘНЕ КРИМИНОЛОГИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ

Аңдатпа

Бұл мақалада қоғамдық қатынастарды цифрландыру және ақпараттық-телекоммуникациялық технологияларды қарқынды дамыту жағдайында сталкингті (қудалау, мазалау) қылмыстық-құқықтық бағалау мәселесі қаралады. Интернет желісінің таралуы құқыққа қайшы мінез-құлықтың дәстүрлі нысандарының өзгеруіне және қылмыс жасаудың жаңа тәсілдерінің пайда болуына, соның ішінде киберсталкингтің жеке қауіпсіздікке және жеке тұлғаның ақпараттық тұтастығына қол сұғудың ең қауіпті нысандарының бірі ретінде пайда болуына әкелді. Осыған байланысты, Қазақстан Республикасы қылмыстық заңнамасының ережелері, халықаралық құқықтық актілер, қудалауды криминализациялаудың шетелдік тәжірибесі, сондай-ақ сот және құқық қолдану практикасының материалдары талданды.

Атқарылған жұмыстарда сталкингті анықтаудың доктриналық тәсілдері, оның белгілері, көріну формалары (физикалық, ауызша, делдалдық және кибершабуыл), сондай-ақ сталкердің жеке басының типологиясы зерттелген.  Кінәлінің ниетін және іс-әрекеттерінің жүйелілігін анықтау, сондай-ақ қылмыстар мен әкімшілік құқық бұзушылықтардың аралас құрамдарынан сталкингті шектеу мәселелеріне ерекше назар аударылды. Жәбірленушілер үшін қудалаудың психологиялық салдары, соның ішінде мазасыздық, депрессия және моральдік жарақаттан кейінгі күйзелістік синдромның дамуы, сондай-ақ неғұрлым ауыр зорлық-зомбылық қылмыстарына қудалаудың күшею қаупі қаралды.

Жалпы ғылыми және арнайы құқықтық әдістерді кешенді қолдану негізінде жәбірленушінің өз қауіпсіздігі немесе жақын адамдарының қауіпсіздігі үшін негізделген қорқытуды тудыратын және оның психоэмоционалдық жай-күйінің елеулі түрде бұзылуына, өмір салтының өзгеруіне әкелетін жағымсыз назар аударудан, қадағалаудан, қорқытудан не өзге де іс-әрекеттерден көрінетін жүйелі түрде күштеп қудалау ретінде сталкингтің авторлық анықтамасы тұжырымдалған. Шетелдік тәжірибе мен заманауи  цифрлық тәуекелдерді ескере отырып, сталкинг үшін жауапкершілікті көздейтін дербес норманы бекіту арқылы Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасын жетілдіру қажеттілігі негізделген.